Иако денес моќноста на моторите официјално се изразува во киловати (kW), кога зборуваме за автомобилите најчесто велиме дека имаат 100, 150 или 300 коњски сили. Оваа мерна единица потекнува од крајот на 18 век, а нејзиното создавање е поврзано со рудник за јаглен и еден од најпознатите пронаоѓачи на индустриската револуција – Џејмс Ват.**
Коњската сила е една од најпознатите мерни единици во автомобилскиот свет. Таа се користи при споредување на перформансите на автомобилите, иако во современиот Меѓународен систем на единици (SI) официјална единица за моќност е ватот, односно киловатот.
Но, зошто воопшто почнало да се мери моќноста преку коњи?
Џејмс Ват сакал да ја објасни моќноста на својата парна машина
При крајот на 18 век, шкотскиот пронаоѓач и инженер Џејмс Ват развил значително подобрена парна машина. За да им ја објасни нејзината моќност на потенцијалните купувачи, му бил потребен пример што луѓето лесно ќе го разберат.
Во тоа време коњите биле незаменлива работна сила во рудниците, земјоделството и транспортот. Затоа Ват одлучил моќноста на својата машина да ја споредува со работата што може да ја изврши коњ.
Работејќи со коњи во рудник за јаглен, тој проценил дека едно животно може да премести околу 100 килограми јаглен на растојание од 30 метри за една минута.
Врз основа на таквите пресметки, Ват ја претставувал својата парна машина како замена за одреден број коњи. Ако машината можела да ја изврши работата на десет коњи, ја опишувал како машина со десет коњски сили.
Од маркетиншко споредување до мерна единица
Идејата била успешна. Купувачите многу полесно ја разбирале вредноста на парната машина кога нејзината моќност им била претставена преку нешто што веќе го познавале.
Така, коњската сила постепено станала широко прифатена мерка за моќноста на машините. Подоцна почнала да се користи и кај моторите со внатрешно согорување, а со развојот на автомобилската индустрија станала една од најпрепознатливите ознаки во автомобилските спецификации.
Интересно е што и денес ја користиме единицата ват, која го носи презимето на истиот пронаоѓач – Џејмс Ват.
Колку навистина изнесува една коњска сила?
Постојат две често користени дефиниции што не треба да се мешаат:
– **Метричка коњска сила (КС):** 1 КС изнесува приближно 735,5 вати, односно 0,7355 kW.
– **Англоамериканска коњска сила (hp):** 1 hp изнесува приближно 745,7 вати, односно 0,7457 kW.
Затоа овие две единици не се целосно идентични, иако во секојдневниот говор често се третираат како исти.
За претворање на киловати во метрички коњски сили, вредноста во kW се множи со приближно 1,36.
На пример, мотор со моќност од 100 kW има околу 136 КС.
Зошто автомобилите и денес се рекламираат во коњски сили?
Иако киловатите се стандардна мерна единица, коњските сили останале длабоко вкоренети во автомобилската култура.
Кога производител ќе претстави нов спортски автомобил, податокот за моќноста во коњски сили често е една од првите информации што ги привлекува љубителите на автомобили. Истото важи и за обичните модели, бидејќи купувачите со години ги споредуваат моторите преку оваа мерка.
Сепак, моќноста не е единствениот фактор што ги одредува перформансите на автомобилот. Важни се и вртежниот момент, масата на возилото, преносните односи, аеродинамиката и начинот на кој моторот ја испорачува својата моќност.
Од коњите во рудникот до електричните автомобили
Денес, кога сè поголем дел од автомобилите користат електричен погон, коњската сила и понатаму е присутна во нивните технички податоци.
Електричниот мотор не користи гориво и нема клипови како моторот со внатрешно согорување, но неговата моќност може да се изрази на ист начин – во киловати или коњски сили.
Така, мерната единица што Џејмс Ват ја популаризирал пред повеќе од два века за да ја објасни моќноста на парната машина, и денес е дел од секојдневниот речник на автомобилските ентузијасти.
Од коњите во рудниците до современите електрични автомобили, името останало исто, иако технологијата целосно се променила.
